Het voelt onrechtvaardig, en soms is het dat ook. Maar gratis is niet hetzelfde als rechtenvrij, en een licentie die je niet kunt laten zien, bestaat voor de claimpartij niet. Dit is hoe zo'n claim ontstaat en wat je in je eigen dossier nazoekt.
Drie manieren waarop het misgaat
Gratis fotobanken werken allemaal op dezelfde manier: fotografen uploaden hun werk en geven daarbij een licentie af aan iedereen die het beeld downloadt. Dat is een echte licentie, geen afstand van auteursrecht. De maker blijft rechthebbende, en de voorwaarden van de bank bepalen wat jij ermee mag. Het woord royaltyvrij betekent alleen dat je niet per gebruik betaalt, niet dat er geen rechten op rusten.
Er zijn drie manieren waarop dit alsnog misgaat, en ze komen alle drie regelmatig voor.
Het beeld stond er onterecht. Iemand uploadt werk van een ander naar een gratis bank. De bank haalt het weg zodra dat opvalt, maar jij hebt het in de tussentijd gedownload. Wie geen rechten had, kon jou ook geen licentie geven. Hoe netjes je ook hebt gehandeld, tegenover de echte maker sta je dan zonder toestemming.
De voorwaarden zijn veranderd. Gratis banken passen hun licenties aan. Pixabay is daarvan het bekendste voorbeeld: in de voorwaarden van Pixabay staat dat inhoud met een publicatiedatum van vóór 9 januari 2019 CC0-inhoud is, en dat voor alles daarna de eigen licentie van Pixabay geldt. Die eigen licentie is daarna nog gewijzigd. De licentie die gold op het moment van downloaden is de licentie die telt, en daarom is de datum zo belangrijk.
Je gebruik viel buiten de licentie. Unsplash en Pexels vragen geen naamsvermelding, maar hun licenties kennen wel verboden. De Unsplash-licentie sluit uit dat je beeld van Unsplash verzamelt om daarmee een vergelijkbare of concurrerende dienst na te bouwen. De Pexels-licentie verbiedt onder meer het verkopen van onbewerkte kopieën, het herverspreiden van beeld op andere stock- of wallpaperplatforms, gebruik waarbij herkenbare personen in een kwaad daglicht komen te staan, gebruik dat suggereert dat personen of merken jouw product aanbevelen, en gebruik van het beeld als merk- of handelsnaam. Bij andere gratis banken hoort een bronvermelding wél bij de gratis licentie; Freepik vraagt bij gratis gebruik om een vermelding met link. Kijk dus per bank welke voorwaarden gelden. Wie een verplichte vermelding vergeet, krijgt een ander soort brief; die situatie staat apart beschreven op naamsvermelding vergeten bij een gratis vector.
In alle drie de gevallen draait het uiteindelijk om hetzelfde: kun je laten zien waar, wanneer en onder welke voorwaarden je het beeld hebt gehaald? Hoe je zo'n bewijs opbouwt, lees je algemeen op beeldlicentie bewijzen; hieronder gaat het specifiek over gratis banken.
Vier situaties
Dezelfde claim, vier heel verschillende dossiers. Zoek eerst uit in welk vak jij zit.
Je kunt laten zien welk beeld, van welke bank, op welke dag en onder welke tekst. Ook als de licentie achteraf ongeldig blijkt, verandert dit het gesprek over verwijtbaarheid en bedrag.
Zonder link, datum of schermafbeelding is dat een herinnering, geen bewijs. De claimpartij hoeft daar niets mee. Wat je dan nog kunt terugvinden, staat in de stappen verderop.
Dan is de uploader kennelijk de maker zelf en kun je de huidige licentie naast de brief leggen. Leg wel meteen vast wat je ziet, want profielen verdwijnen.
Dat gebeurt juist bij beeld dat er onterecht stond. Dan telt wat je zelf hebt bewaard, plus wat er nog in het webarchief te vinden is.
Wat een gratis licentie waard is
De bank belooft je niets over de uploader. De claimpartij moet zijn kant van het verhaal wel nog steeds rondkrijgen.
Gratis banken zijn platforms. Ze controleren uploads maar beperkt en leggen in hun voorwaarden de verantwoordelijkheid voor de rechten bij de uploader. Unsplash noemt in zijn helppagina's zelf de situatie dat een foto van het platform wordt verwijderd wegens een auteursrechtprobleem. Een licentie van zo'n bank is daarmee een sterk stuk in je dossier, maar geen garantie dat de uploader ook echt de maker was.
Betekent dat dat je kansloos bent zodra de brief zegt dat de uploader niet de rechthebbende was? Nee. De claimpartij heeft aan zijn kant precies dezelfde bewijsvraag. Hij moet aantonen dat zijn opdrachtgever de maker is, dat hij namens die maker mag optreden en om welk beeld en welke periode het gaat. Hoe je dat controleert, staat op fotoclaim: licentie en bewijs en op mandaat van de rechthebbende. Blijkt dat de brief over een ander beeld gaat dan het beeld dat jij hebt gedownload, bijvoorbeeld een bewerkte variant, dan valt de claim op dat punt al uit elkaar.
Wie te goeder trouw heeft gehandeld, is naar Nederlands recht in de regel niet gevrijwaard van een inbreuk, maar de omstandigheden wegen wel mee in wat een redelijke vergoeding is en in de vraag of er sprake is van opzet. Een bewijs van download met datum en licentie is daarom nooit weggegooide moeite, ook als de licentie achteraf niets waard blijkt. Het verschil met iemand die geen enkele herkomst kan laten zien, lees je op fotoclaim zonder licentie.
Betaalde beeldbanken en ontwerptools werken weer anders: daar heb je een account, een factuur en een downloadgeschiedenis. Kwam je beeld uit Canva, Envato of een stocksite met abonnement, ga dan naar beeldlicentie bij Canva, Envato en stocksites.
Zo bouw je je dossier
Doe dit voordat je iets terugschrijft of aan de pagina verandert. De volgorde bepaalt hoe compleet je uitkomt.
Kijk in je downloadmap en de mediabibliotheek van je site naar de oorspronkelijke bestandsnaam. Unsplash, Pexels en Pixabay zetten vaak de naam van de fotograaf of een nummer in de bestandsnaam. De aanmaakdatum van het bestand is je eerste datumbewijs.
Zoek op de bank op die bestandsnaam of met een omgekeerde beeldzoekopdracht. Staat het beeld er nog, maak dan een schermafbeelding van de pagina, de fotograaf en de licentieknop, met de datum van vandaag in beeld.
Zoek via het webarchief de licentiepagina van de bank op rond jouw downloaddatum. Hoe je dat doet en vastlegt, staat op Wayback Machine en schermafbeeldingen. Bij Pixabay is dit de stap die het verschil maakt.
Vergelijk het beeld uit de brief met jouw download: uitsnede, kleur, bewerking. Zet alles in één map met de andere stukken uit de documentenchecklist, zodat je het in één keer kunt overleggen.
En dan
Als je dossier rond is, weet je in welk van de vier vakken hierboven je zit. Wat dat betekent voor je reactie, of je in gesprek gaat over het bedrag en hoe je je bewijs presenteert, hangt af van wie er schrijft en wat er in de brief staat. Dat is precies waar de handleiding over gaat, toegespitst op jouw brief. Twee dingen kun je nu al zelf doen: nalopen of de claim op zichzelf klopt via is mijn claim terecht?, en het gevraagde bedrag vergelijken met wat een licentie voor dit soort beeld normaal kost via de bedrag-check.
En voor de toekomst: bewaar bij elk gratis beeld voortaan de link, de datum en een schermafbeelding van de licentie, op dezelfde plek als het bestand zelf. Het kost per foto weinig tijd en het is precies het dossier dat je nu zo mist. Meer gewoontes die claims voorkomen, staan op foto's veilig gebruiken.
De keuzehulp · vijf korte vragen
Een claimbrief roept vragen op. Breng in kaart waar je staat, welke stukken je nodig hebt en welke hulp bij je past.
Je antwoorden bepalen welke voorbereiding voor jou relevant is.
Zelf aan de slag met de handleiding of persoonlijk laten meekijken.
Gratis te doorlopen. Geen e-mailadres nodig.
Bekijk de handleiding of kies persoonlijke hulp.
Je antwoorden worden niet verstuurd. Deze keuzehulp helpt je voorbereiden en geeft geen juridisch oordeel over je claim.
Veelgestelde vragen
Verder lezen
Brief ontvangen?
Kies wat bij je past, reken meteen af en je kunt direct verder. Weet je niet welke van de drie je nodig hebt, stel dan eerst je vraag.
FotoclaimHulp is een particulier initiatief, opgezet door mensen die zelf zo'n brief kregen. Wij doen dit omdat we het maatschappelijk belangrijk vinden dat mensen niet betalen voor iets wat niet klopt, niet omdat er een verdienmodel achter zit. Wel zijn we eerlijk over waar onze rol ophoudt.
Elke zaak is anders. Aan de informatie op deze site kun je daarom geen rechten ontlenen. Zie ook onze algemene voorwaarden.
