In veel claimbrieven staat naast de vergoeding voor het gebruik een tweede bedrag: een opslag omdat de naam van de maker niet bij de foto stond. Het principe erachter klopt. De hoogte, en soms de afzender, roepen wel vragen op.
De grond
Een maker heeft naast het recht om over zijn werk te beschikken ook persoonlijkheidsrechten. Daaronder valt het recht op naamsvermelding: de maker mag verlangen dat zijn naam bij het werk staat. Wordt een foto gebruikt zonder die vermelding, dan kan dat een aparte grond voor vergoeding zijn, los van de vergoeding voor het gebruik zelf. Hoe die twee rechten naast elkaar bestaan, staat op auteursrecht op foto's.
Daar valt als principe weinig tegen in te brengen. Waar het in de praktijk misgaat, is de hoogte. In veel brieven wordt standaard honderd procent van het licentietarief opgeteld, alsof dat een vast tarief is. Dat is het niet. Een opslag is een vergoeding voor concreet nadeel, en die hoort te worden uitgelegd: wat is de maker misgelopen doordat zijn naam er niet bij stond?
Ook de vraag of vermelding in jouw situatie gebruikelijk was, telt mee. Bij een persfoto in een nieuwsbericht is een naam bij de foto de norm; bij een sfeerbeeld uit een beeldbank op een productpagina is dat veel minder vanzelfsprekend. En als er wél een naam bij stond, of een link naar de bron, verandert het beeld natuurlijk helemaal.
De rekensom
De verdubbeling is de meest voorkomende vorm, omdat hij eenvoudig is: het tarief nog een keer. Sommige partijen gaan verder en stapelen twee opslagen, een voor de inbreuk zelf en een voor de persoonlijkheidsrechten, elk van honderd procent. Zo werkt volgens Emerce Rights Control. Een verhoging die niets te maken heeft met het werkelijke nadeel, maar alleen met het tarief, is zelden onderbouwd op wat de maker werkelijk is misgelopen.
Hoe de opslag doorwerkt in het totaal, en hoe hij zich verhoudt tot de andere lagen in de brief, zie je op wat is een redelijk bedrag. Wil je het voor jouw brief uitrekenen, dan doet de bedrag-check dat voor je.
Wat rechters ervan vonden
In de gepubliceerde zaken waarin een claim werd toegewezen, bleef de opslag beperkt en werd hij uitgelegd. Dat is het ijkpunt voor wat in jouw brief staat.
De kantonrechter wees een licentievergoeding toe met 25 procent opslag wegens de ontbrekende naamsvermelding. De gevorderde verhoging van 50 procent vond hij niet redelijk.
25%Hier werd de opslag op 50 procent van de licentievergoeding gesteld, als vergoeding voor het nadeel dat de fotograaf niet als maker werd genoemd.
50%Een goed onderbouwde claim werd toegewezen: licentievergoeding, 25 procent opslag wegens de ontbrekende naam en opsporingskosten. De opslag was uitgelegd en bleef beperkt.
25%Hier werd de licentievergoeding verdubbeld omdat toestemming ontbrak, met daarnaast een apart bedrag voor de ontbrekende naamsvermelding. Twee posten dus, elk met een eigen reden.
apart benoemdZaken en bedragen zoals samengevat op jurisprudentie over fotoclaims, met per zaak de vindplaats. Een kantonvonnis geldt voor die ene zaak; het patroon is wat telt.
Wie mag het vragen
Niet elke partij die een foto claimt, kan ook de persoonlijkheidsrechten van de maker inroepen. Dit zijn de vragen die daarbij horen.
Gratis beeld
Bij beeld dat gratis mocht worden gebruikt op voorwaarde dat de maker werd genoemd, ligt de vraag anders. Denk aan gratis vectoren en iconen van platforms als Freepik en Flaticon, en aan gratis beeld van Pngtree. De naamsvermelding is daar geen los persoonlijkheidsrecht, maar een voorwaarde van een licentie die je al had. Wat dat onderscheid inhoudt, staat verderop op deze pagina.
Voor het bedrag maakt dat verschil. De vraag is dan niet wat de maker is misgelopen doordat zijn naam ontbrak, maar wat de licentie had gekost die het gebruik zonder naamsvermelding wel toestond. Bij de meeste van die platforms is dat een abonnement of een losse licentie, en dat is iets anders dan een verdubbeling van een fotograafstarief. Wat daarbij komt kijken, staat op naamsvermelding vergeten bij een gratis vector en op claim over een infographic, vector of illustratie.
Veelgestelde vragen
Het misverstand
'Ik heb er netjes bij gezet van wie de foto was' is een van de meest gehoorde reacties op een claim, en helaas een van de minst bruikbare. Bronvermelding is een vorm van fatsoen; een licentie is toestemming. Het een vervangt het ander niet. Wie een foto op zijn site zet met de naam van de fotograaf eronder, heeft nog steeds een foto op zijn site gezet zonder dat te mogen. De naamsvermelding voorkomt hooguit dat er een opslag wegens het ontbreken ervan bovenop komt.
Het misverstand komt ergens vandaan. In het auteursrecht bestaat het recht op naamsvermelding: de maker mag eisen dat zijn naam bij het werk staat. Dat recht ligt bij de maker en is iets wat hij van jou kan verlangen, niet iets wat jij kunt inzetten om toestemming te vervangen. Denk er zo over: dat je de eigenaar van een auto keurig bij naam noemt, geeft je nog niet het recht om erin te rijden.
Er zijn twee situaties waarin de naam wél een rol speelt. De eerste is het citaatrecht: daar is naamsvermelding een van de harde voorwaarden, naast een echt citaatdoel en een omvang die daarbij past. Zonder naam vervalt het beroep op het citaatrecht; met naam alleen is het nog niet gerechtvaardigd. De tweede is een Creative Commons-licentie. Veel beeld op platforms als Wikimedia Commons of Flickr staat onder een CC-licentie met de voorwaarde BY: je mag het gebruiken, mits je de maker en de licentie vermeldt. Daar is de naamsvermelding dus een voorwaarde van een licentie die je al hebt gekregen. Vergeet je die, dan gebruik je het beeld buiten de licentie, en dat is precies waar sommige claims op zijn gebouwd.
Kortom: kijk eerst of er een licentie is, en pas daarna wat die over de naam zegt. Heb je het beeld van een gratis platform gehaald, lees dan claim na een gratis fotobank. Hoe de opslag in het bedrag doorwerkt, zie je op wat is een redelijk bedrag.
Verder lezen
Brief ontvangen?
Kies wat bij je past, reken meteen af en je kunt direct verder. Weet je niet welke van de drie je nodig hebt, stel dan eerst je vraag.
FotoclaimHulp is een particulier initiatief, opgezet door mensen die zelf zo'n brief kregen. Wij doen dit omdat we het maatschappelijk belangrijk vinden dat mensen niet betalen voor iets wat niet klopt, niet omdat er een verdienmodel achter zit. Wel zijn we eerlijk over waar onze rol ophoudt.
Elke zaak is anders. Aan de informatie op deze site kun je daarom geen rechten ontlenen. Zie ook onze algemene voorwaarden.
